Show summary Hide summary
Podczas porządków podziemi kościoła pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny na warszawskim Nowym Mieście odkryto fragmenty kamiennego ołtarza z epoki renesansu. Znalezisko — zdeponowane tam po wojnie — trafia teraz pod opiekę konserwatorów i badaczy, którzy próbują ustalić jego pochodzenie i pełny wygląd.
Co wydobyto z krypty
W podziemiach i kryptach odkryto 21 kamiennych elementów architektonicznych i rzeźbiarskich. Najcięższy fragment waży około 120 kilogramów, najmniejsze mają po kilkanaście kilogramów.
Czy można kochać innych, jeśli nie umiemy kochać siebie? — bp Artur Ważny
Kosiniak-Kamysz zapewnia o poparciu koalicji dla resetu konstytucyjnego
Wszystkie elementy zostały wstępnie oczyszczone i umieszczone w tymczasowym lapidarium. Obok kawałków renesansowego ołtarza zabezpieczono także cenne fragmenty wyposażenia pochodzące z XVIII–XX wieku.
Skąd badacze wiedzą, jak wyglądał ołtarz
Mimo że odnalezione relikty to jedynie około 17 proc. całej konstrukcji, pozwoliły one na identyfikację dzięki dwóm archiwalnym fotografiom z 1895 i 1936 roku z zasobów Instytutu Sztuki PAN. Na podstawie zdjęć badacze określili, że ołtarz miał ponad pięć metrów wysokości, a w jego centrum znajdowała się scena ukrzyżowania.
Zachowane fragmenty obejmują m.in. ozdobne trzony kolumn, elementy belkowania oraz fryz z atrybutami Męki Pańskiej — w tym przedstawieniem chusty św. Weroniki (veraikon) — oraz fragment centralnego reliefu.
Autorstwo i materiał
Specjaliści przypisują autorstwo ołtarza Janowi Michałowiczowi z Urzędowa, uważanemu za jednego z najwybitniejszych polskich rzeźbiarzy renesansowych, często nazywanemu „polskim Praksytelesem”.
Jan Michałowicz jest znany z kilku nagrobków i dzieł, które znajdują się m.in. na Wawelu, w katedrach poznańskiej i łowickiej oraz w kościołach w Brzezinach i Chrobrzu. W Archikatedrze Warszawskiej zachował się fragment nagrobka zniszczonego w 1944 roku, z którego udało się odtworzyć płytę.
Badania materiałowe wykazały, że fragmenty ołtarza wykonano z wapienia pińczowskiego, a ich obróbka pochodzi z krakowskiego warsztatu Michałowicza. Prawdopodobnym szlakiem transportu było przewiezienie gotowych elementów Wisłą do Warszawy.
Dlaczego odkrycie ma znaczenie
Dotychczas nie znano żadnego kamiennego ołtarza przypisywanego Michałowiczowi, a renesansowe ołtarze kamienne włoskich mistrzów i ich naśladowców są w Polsce rzadkością. Dlatego odnalezione relikty zwracają uwagę konserwatorów i historyków sztuki.
Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz generalna konserwator zabytków, określiła odkrycie jako istotne dla środowiska konserwatorskiego i przypomniała, że Warszawa wciąż kryje jeszcze nieodkryte zabytki — zdarzenie nabiera w ten sposób lokalnego i kulturowego wymiaru.
Co naukowcy zamierzają zrobić dalej
Prace badawcze będą kontynuowane. Konserwatorzy i historycy chcą poszukać kolejnych fragmentów w różnych miejscach Warszawy, m.in. w zbiorach muzealnych oraz na terenach, gdzie po wojnie wywieziono gruz — jednym z podejrzeń jest składowisko, na którym później powstał Stadion Dziesięciolecia (obecny PGE Narodowy).
Nadal do zweryfikowania pozostaje kilka zagadnień dotyczących patronatu. Badacze stawiają hipotezę o związku ołtarza z królewskim mecenatem krakowskim, możliwie z osobą Anny Jagiellonki, lecz wymaga to dalszych dowodów.
Nadzór i finansowanie prac
Wszystkie działania prowadzone są pod nadzorem Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Marcina Dawidowicza, który wspiera także finansowo badania i dokumentację ruchomych zabytków znajdujących się w wyposażeniu kościoła.
Do końca badań elementy pozostaną zabezpieczone w lapidarium. Jeśli poszukiwania przyniosą kolejne fragmenty, możliwa będzie pełniejsza rekonstrukcja wyglądu ołtarza lub — w dłuższej perspektywie — decyzje o konserwatorskiej rekonstrukcji częściowej bądź maksymalistycznej.
