Show summary Hide summary
Instytut Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza nazwał swoje nowe Centrum Edukacyjne imieniem Jana Karskiego i z tej okazji organizuje międzynarodową konferencję pod tytułem „Odpowiedzialność w czasach próby”. Spotkanie ma połączyć historyczne doświadczenia patronów z analizą wyzwań współczesnej polityki i życia publicznego.
Dlaczego Karski i Narutowicz?
Decyzja o połączeniu obu postaci nie jest przypadkowa. Jan Karski jako kurier podziemnego państwa polskiego przedzierał się przez okupowaną Europę, dokumentował los Żydów — dwukrotnie wprowadzono go do warszawskiego getta, a także przebywał kilka godzin w przejściowym obozie w Izbicy. Informacje, które przekazał aliantom, nie doprowadziły do szybkiej reakcji międzynarodowej. Po wojnie pozostał w USA; przez cztery dekady wykładał na Georgetown University, nie mogąc wrócić do Polski pod rządami komunistycznymi.
Czy można kochać innych, jeśli nie umiemy kochać siebie? — bp Artur Ważny
Kosiniak-Kamysz zapewnia o poparciu koalicji dla resetu konstytucyjnego
Gabriel Narutowicz z kolei wrócił do odradzającego się państwa, by wykorzystać swoje doświadczenie naukowe i publiczne. Jako pierwszy prezydent II Rzeczypospolitej stanął wobec fali nagonki, gróźb i przemocy; mimo to podtrzymywał zasadę, że urząd służy wszystkim obywatelom. Zginął z ręki zamachowca 16 grudnia 1922 roku. Jego postać stała się symbolem otwartości demokratycznej i ochrony praw mniejszości.
Jakie znaczenie ma ta symbolika?
Instytut widzi w biografiach swoich patronów punkt wyjścia do dyskusji o odpowiedzialności publicznej, etosie służby i moralnym wymiarze polityki. Obie sylwetki łączy gotowość do osobistego poświęcenia, odwaga w obronie wartości oraz umiejętność prowadzenia dialogu z oponentami.
Nazwa Centrum — Centrum Edukacyjne im. Jana Karskiego — ma też przypominać o roli edukacji. Karski i Narutowicz byli wykładowcami; instytut traktuje naukę jako jeden z podstawowych instrumentów przeciwdziałania radykalizmom, nacjonalizmowi i ksenofobii.
O konferencji „Odpowiedzialność w czasach próby”
Konferencja opierać się będzie na doświadczeniach XX wieku, w tym na misji Karskiego, która ilustruje napięcie między przekazaniem prawdy a zdolnością świata do jej przyjęcia. Równie ważnym punktem odniesienia jest historia Narutowicza — przestroga przed konsekwencjami społecznych podziałów.
Program obejmuje wykłady oraz panele dyskusyjne, które mają połączyć perspektywy historyczne, polityczne i etyczne.
Główne wystąpienia i paneliści
Wstępne referaty rozpocznie prof. Richard Butterwick‑Pawlikowski, który wygłosi wykład pt. „Odpowiedzialność obywatela a odpowiedzialność historyka”. Profesor jest głównym historykiem Muzeum Historii Polski, kieruje Katedrą Cywilizacji Europejskiej im. Bronisława Geremka w Kolegium Europy w Natolinie oraz wykłada historię Polski i Litwy na University of London.
Do panelu „Różne perspektywy — wspólna odpowiedzialność” zaproszono m.in. prof. Jerzego Buzka, dr. Piotra Cywińskiego (dyrektora Muzeum Auschwitz‑Birkenau), Agnieszkę Kosowicz z Fundacji Polskie Forum Migracyjne oraz prof. Andrzeja Ledera.
Tematyka i kontekst
Organizatorzy proponują szerokie spojrzenie na pojęcie odpowiedzialności — od decyzji politycznych i przywództwa, przez odpowiedzialność za narrację historyczną i język, po troskę o drugiego człowieka. Program ma także poruszyć granice gotowości do niesienia pomocy oraz wagę odpowiedzialności indywidualnej i społecznej.
- Wojna u wschodniego sąsiada
- Polaryzacja polityczna i wzrost populizmu
- Kryzys zaufania do instytucji
- Ruchy migracyjne i nierówności ekonomiczne
Podczas spotkania odwołania do tradycji filozoficznych mają pomóc zrozumieć etyczne podstawy odpowiedzialności. W dyskusji pojawią się perspektywy Immanuela Kanta, Emmanuela Levinasa, Hansa Jonasa, Viktora Frankla, Hannah Arendt i Maxa Webera — każda z nich podkreśla inny aspekt obowiązku moralnego, odpowiedzialności za innych i konsekwencji działań.
Gość specjalny
Wśród zaproszonych mówców jest Maria Kalesnikava — białoruska opozycjonistka, liderka protestów z 2020 roku. Po próbie przymusowego wywozu na granicę z Ukrainą odmówiła opuszczenia kraju, zniszczyła dokument i została skazana na 11 lat kolonii karnej; po pięciu latach odzyskała wolność. Na konferencji wystąpi z referatem „Kiedy odpowiedzialność kosztuje. O wyborach, solidarności i człowieczeństwie”.
Instytut i działalność edukacyjna
Profil programowy Instytutu skupia się na analizie myśli politycznej w klasycznym wymiarze — demokracji i porządku instytucjonalnego. Włączenie dziedzictwa Karskiego poszerza ten zakres o międzynarodowe i moralne wyzwania: prawa człowieka, odpowiedzialność wspólnot międzynarodowych, migracje i uchodźstwo.
Centrum już prowadzi warsztaty dla uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz szkolenia dla nauczycieli i edukatorów. Z oferty korzysta także młodzież gruzińska.
Partnerami medialnymi wydarzenia są „Rzeczpospolita” i rp.pl.
