Show summary Hide summary
Nazywanie politycznych rywali „ruską onucą” i oskarżenia o działanie na rzecz Kremla pojawiają się nadal w polskiej debacie publicznej, ale ich siła rażenia wyraźnie słabnie. Eksperci wskazują, że takie etykietowanie to narzędzie manipulacji politycznej o głębokich historycznych źródłach, które działa głównie wewnątrz zmonopolizowanych informacyjnych bańek.
Jak to brzmi w praktyce
Określenia sugerujące prorosyjskość często wracają w wypowiedziach polityków z różnych obozów. Poseł PiS Artur Szałabawka retorycznie pytał niedawno, czy Donald Tusk jest „tylko namiestnikiem niemieckim, czy przypadkiem nie jest także ruską onucą”.
Biskupi sprzeciw wobec decyzji Sejmu ws. aborcji. Franaszek szefem komisji ds. molestowania nieletnich
Ruska onuca traci siłę — dlaczego odwoływanie się do Putina już nie działa?
Podobne słowa padły wcześniej m.in. ze strony Małgorzaty Wassermann, Jarosława Kaczyńskiego i Radosława Sikorskiego. W mediach społecznościowych i publicznych wystąpieniach pojawiają się też komentarze polityków lewicy, opozycji i przedstawicieli koalicji, które oskarżenia te cytują lub rzucają wobec przeciwników.
Ekspert: to raczej insynuacja niż dowód
Prof. Mirosław Karwat z Uniwersytetu Warszawskiego podkreśla, że zarzuty o „prorosyjskość” są narzędziem politycznym znanym od lat, ale nie zawsze oparte są na faktach. To, co dominujące w debacie, określa jednym słowem jako insynuację — przypisywanie intencji, których nie udowodniono.
Karwat zauważa, że użycie takich etykiet często wynika ze słabości argumentów merytorycznych albo z braku kontroli nad emocjami. Według niego retoryka ta ma charakter szantażu: postawia przeciwnika w sytuacji, w której każda reakcja może zostać wykorzystana przeciw niemu.
Polityczne bańki potęgują efekt
Zdaniem profesora, te określenia szczególnie skutecznie działają wewnątrz zamkniętych środowisk informacyjnych. W spolaryzowanym społeczeństwie ludzie selekcjonują źródła i opinie, które potwierdzają ich przekonania, co nagradza użycie obraźliwych etykiet.
Jednocześnie Karwat podkreśla, że z czasem określenia typu „ruskie onuce” tracą na powadze. Coraz więcej osób odbiera je jako pusty epitet, który nie zastępuje rzeczowej debaty.
Ekspert ostrzega też przed długofalowym skutkiem: młodsze pokolenia mogą nie zobaczyć wzorców merytorycznej polemiki i zamiast tego przywykną do politycznych obelg.
Historyczne podłoże oskarżeń
Prof. Karwat tłumaczy, że skłonność do odwołań do Rosji w polskiej polityce ma także korzenie historyczne. W pamięci społecznej są traumy związane z zaborem rosyjskim, rusyfikacją i konfliktem z bolszewicką Rosją.
Również okres Polski Ludowej pozostawił ślady w postawach i dyskursie. Nawet jeśli młodsze pokolenia poznają te wydarzenia głównie z książek, historyczne doświadczenia wciąż kształtują sposób, w jaki część społeczeństwa patrzy na relacje z Moskwą.
Podobne praktyki w Europie
Dr hab. Małgorzata Myśliwiec z Uniwersytetu Śląskiego zwraca uwagę, że zarzuty o związki z Kremlem pojawiają się także poza Polską, choć — jej zdaniem — rzadziej. Rosja próbuje wykorzystywać wewnętrzne napięcia w krajach europejskich, by je pogłębiać.
Przykłady z ostatnich lat obejmują zarzuty wobec Marine Le Pen formułowane przez Emmanuela Macrona podczas kampanii 2022 roku, oskarżenia wobec hiszpańskiego rządu stawiane przez lidera Voxu Santiago Abascala, czy wypowiedź ambasadora Ukrainy w Niemczech Andrija Melnyka z września 2022 r., który nazwał przedstawiciela AfD „piątą kolumną Putina”.
W Wielkiej Brytanii dyskusję wywołał w czerwcu 2024 r. Nigel Farage, którego krytykowano za łagodniejszą retorykę wobec relacji Zachodu z Rosją. Premier Rishi Sunak i opozycja reagowali wówczas ostro na jego słowa.
Rosyjska strategia: podsycać podziały
Dr Jakub Olchowski z UMCS analizuje, że działania informacyjne Kremla nie faworyzują jednego nurtu ideologicznego. Priorytetem jest wzmacnianie konfliktów i podziałów społecznych.
Jak mówi, rosyjska machina informacyjna może wspierać różne, nawet skrajne środowiska, o ile przyczyniają się one do polaryzacji. W praktyce oznacza to finansowanie, promocję lub propagowanie narracji, które dzielą społeczeństwa.
Olchowski dodaje, że w Polsce oskarżenia o agenturalność mają dziś mniejszą moc niż kilka lat temu. Obecność otwarcie prorosyjskich środowisk sprawia, że sam fakt wskazywania przeciwnika jako „agenta Putina” nie jest już automatycznym końcem debaty.
Co to oznacza dla debaty publicznej
Wnioski ekspertów są jasne: etykietowanie przeciwników jako sprzyjających Kremlowi to skuteczna, lecz ograniczona taktyka. Działa najlepiej w środowiskach medialnych odseparowanych od kontrargumentów.
Długofalowo jednak strategia ta osłabia jakość dyskursu. Jej stosowanie grozi utrwaleniem polemik pozbawionych merytoryki i wzrostem społecznej nieufności — zarówno wobec oponentów, jak i wobec instytucji publicznych.
