Show summary Hide summary
W Muzeum Historii Polski na Cytadeli w Warszawie zaprezentowano po konserwacji odnaleziony arcydzieło Józefa Mehoffera: monumentalny „Portret Naczelnika Państwa Marszałka Józefa Piłsudskiego”. Odbudowa obrazu i jego publiczny pokaz kończą historię dzieła, które zaginęło na początku II wojny światowej.
Skąd pochodzi obraz i jak zniknął
Portret został namalowany w latach 1921–1922 na zamówienie państwowe z przeznaczeniem do siedziby Prezydium Rady Ministrów w Pałacu Namiestnikowskim (dzisiejszym Pałacu Prezydenckim). W okresie międzywojennym eksponowano go także na wystawach, m.in. w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych i w Kamienicy Baryczków na Rynku Starego Miasta.
W wypadku w Jurkowie zginął ks. Stanisław Opocki, krajowy duszpasterz Romów
Polska 2050: Śliz przedstawia strategię wobec Hołowni, uchylenia immunitetu i nadchodzących wyborów
Według ustaleń muzealników, obraz trafił następnie do budynku Komendy Miasta Warszawy. Istnieje hipoteza, że 30 września 1939 r. płótno zdjęto z krosien i, by chronić je przed niemieckimi żołnierzami, ukryto w prywatnym domu jednego z pracowników. Od tego czasu praca zniknęła z przestrzeni publicznej.
Odnalezienie na strychu i stan płótna
Wiosną 2024 r. Muzeum Narodowe w Warszawie otrzymało informację od Katarzyny Ziemkiewicz i Mirosława Krupskiego, że portret odnaleziono na strychu ich domu. Obraz był zwinięty w rulon i znajdował się w bardzo złym stanie: płótno było pofalowane, miejscami rozciągnięte i rozdarte, a warstwa malarska — spękana, odspojona i wykruszona.
Prace konserwatorskie — jak przywrócono obraz
Złożony proces ratowania prowadził zespół firmy Monument Service sp. z o.o. i sp.k.. W skład ekipy wchodzili: Marlena Koczorowska (kierownik prac), Anna Faron, Jerzy Januszewski i Radosław Parol. Konserwatorzy zaczęli od stopniowego prostowania płótna i zabezpieczenia odspojonych fragmentów farby.
W ramach prac naprawiono rozdarcia, uzupełniono ubytki i wzmocniono osłabione oryginalne płótno poprzez dublaż. Następnie obraz napięto na specjalne, samonaprężające się krosna konserwatorskie i oprawiono w nową ramę.
Badania laboratoryjne wykonane podczas konserwacji potwierdziły autentyczność dzieła. Analiza warstw malarskich i użytych pigmentów wskazała, że obraz wyszedł spod ręki Józefa Mehoffera, a nie odnotowano późniejszych przemalowań. Prace konserwatorskie zostały sfinansowane przez PKO Bank Polski.
Przygotowania Mehoffera i znaczenie kompozycji
Marlena Koczorowska przypomniała, że artysta wykonał przed finalnym portretem serię szkiców — rysunkowych i malarskich — po kilku sesjach z marszałkiem. Duży szkic malarski znajduje się dziś w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego. Ten szkic i zachowana fotografia głównego obrazu z około 1930 r. pomogły konserwatorom ocenić pierwotny wygląd płótna.
W przedstawieniu Mehoffer ukazał Józefa Piłsudskiego jako postać uroczystą i symboliczną: marszałek opiera się o szablę, ma na sobie galowy mundur i niebieską wstęgę Orderu Orła Białego. Kompozycję dopełnia rozbudowana symbolika niepodległościowa — m.in. orzeł w koronie, tarcza z datą 1918 oraz herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów, strzeżony przez dwóch skrzydlatych geniuszy w zbrojach.
Mehoffer nie tylko uwydatnił zasługi Piłsudskiego dla niepodległości, lecz także przedstawił go jako symbol odrodzenia i przywrócenia dawnej chwały państwa.
Wystawa i własność dzieła
Dyrektor Muzeum Historii Polski, prof. Marcin Napiórkowski, poinformował, że portret jest własnością Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Muzeum Historii Polski otrzymało dzieło w depozyt.
Publiczność zobaczy obraz w ekspozycji stałej Muzeum Historii Polski, której planowane otwarcie przewidziano na 2027 r. Pierwszy publiczny pokaz po konserwacji odbył się podczas uroczystości w siedzibie muzeum na warszawskiej Cytadeli.
